علي بن محمد البغدادي الماوردي ( مترجم : حسين صابرى )

107

آيين حكمرانى ( فارسى )

درنيامده است كشته مىشود . فرمانده مسلمانان دربارهء به تصرف درآمدگان از اين مشركان نيز اختيار دارد يكى از اين چهار چيز را كه مصلحت بيشترى دارد انجام دهد : نخست اين‌كه آنان را گردن زند ؛ دوم اين‌كه آنان را به بردگى درآورد و احكام باب بردگان اعم از فروش يا آزاد ساختن را درباره‌شان به اجرا گذارد ؛ سوم اين‌كه در برابر آزاد كردن آنان مال يا اسيرانى [ از مسلمانان را كه در اختيار كفار هستند ] به عنوان فديه بستاند ؛ و چهارم اين‌كه بر آنان منت نهد و آنان را آزاد كند . خداوند - تعالى - فرموده است : فَإِذا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا فَضَرْبَ الرِّقابِ . در تفسير اين آيه دو احتمال وجود دارد : نخست آن‌كه مقصود كشتن كافران پس از چنگ يافتن بر آنان باشد و دوم آن‌كه مقصود اين است كه به سلاح و به تدبير با آنان پيكار شود تا اين پيكار به كشته شدن آن‌ها در جريان جنگ بينجامد . سپس فرمود : حَتَّى إِذا أَثْخَنْتُمُوهُمْ فَشُدُّوا الْوَثاقَ . در اين بخش از آيه مقصود از « اثخان » ضربت زدن بر دشمن و مقصود از « شد وثاق » نيز به تصرف درآوردن افراد دشمن است . فَإِمَّا مَنًّا بَعْدُ وَ إِمَّا فِداءً . در اين بخش از آيه نيز در تفسير « منّ » ( منت نهادن ) دو نظر است : نظر نخست آن‌كه مقصود بخشودن و رها كردن است ، چنان‌كه پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله پس از اسير كردن ثمامة بن اثال بر او منت نهاد و او را آزاد كرد . دوم آن‌كه مقصود آزاد كردن پس از درآوردن به بردگى است ، چنان‌كه مقاتل گفته است . دربارهء « فداء » نيز در اين آيه دو ديدگاه وجود دارد : نخست آن‌كه مقصود فديه ستاندن به گرفتن مالى مشخص يا بازپس‌گيرى اسيرى از اسيران مسلمان است ، چنان‌كه پيامبر صلّى اللّه عليه و إله براى آزاد كردن اسيران بدر فديه ستاند و در برخى از پيكارها نيز آزاد كردن هريك نفر از دشمن را به آزادى دو تن از مسلمانان مشروط ساخت . ديدگاه دوم نيز - و همين ديدگاه مقاتل است - اين است كه مقصود دادوستد است . حَتَّى تَضَعَ الْحَرْبُ أَوْزارَها « 1 » . دربارهء اين بخش از آيه هم دو تفسير وجود دارد : نخست آن‌كه مقصود بار كفر است كه به اسلام فرو نهاده شود و دوم آن‌كه مقصود بارهاى جنگ يا همان سلاح‌هاست . دربارهء اين سلاحى كه بر زمين نهاده مىشود نيز دو احتمال وجود دارد : احتمال نخست آن‌كه مقصود سلاح مسلمانان به پيروزى آن‌هاست و دوم آن‌كه مقصود سلاح دشمنان به شكست آن‌هاست .

--> ( 1 ) . محمد / 4 : پس چون با كسانىكه كافر شدند روياروى شديد ، بايد گردن بزنيد ، تا وقتى كه آنان را با كشتن بسيار زمين‌گير كرديد بايد بند را محكم سازيد . آن‌گاه يا نعمت گران ( آزادى ) دادن و يا فديه گرفتن ؛ تا زمانى كه جنگ فروكش كند .